جشنواره «سفر به دیار کاروانسراهای ثبت جهانی» با هدف معرفی جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی شهرستان میامی، شامگاه چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵ در کاروانسرای ثبت جهانی میامی برگزار شد. در این رویداد، مسئولان ملی، استانی و محلی بر ضرورت مرمت و احیای سه کاروانسرای ثبت جهانی این شهرستان، جذب گردشگران داخلی و خارجی و توسعه زیرساخت‌های گردشگری تأکید کردند.
شهرستان میامی در استان سمنان، با برخورداری از کاروانسراهای تاریخی، آثار معماری ارزشمند، آرامگاه شخصیت‌های فرهنگی و جاذبه‌های طبیعی، ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه گردشگری تاریخی و طبیعت‌گردی دارد. بااین‌حال، مسئولان این شهرستان معتقدند بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها به تأمین اعتبارات مرمتی، تعیین تکلیف مدیریت برخی بناها، تقویت خدمات گردشگری و جذب سرمایه‌گذار نیاز دارد.
برگزاری جشنواره «سفر به دیار کاروانسراهای ثبت جهانی» در میامی
جشنواره گردشگری «سفر به دیار کاروانسراهای ثبت جهانی» شامگاه چهارشنبه ۲۹ مهرماه ۱۴۰۵ با حضور مدیرکل گردشگری خارجی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، مدیرکل میراث‌فرهنگی استان سمنان، فرماندار شهرستان میامی، مسئولان محلی، هنرمندان، فعالان گردشگری و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی برگزار شد.
محمد طاهریان، معاون گردشگری اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان، درباره اهداف این رویداد گفت که معرفی ظرفیت‌های گردشگری و فرهنگی میامی، آشنایی بیشتر گردشگران با آثار تاریخی و آیین‌های بومی و ایجاد فضایی شاد و خانوادگی از مهم‌ترین اهداف جشنواره بوده است.
برنامه‌های جشنواره به‌گونه‌ای طراحی شده بود که بازدیدکنندگان علاوه بر آشنایی با کاروانسرای تاریخی میامی، با جنبه‌های مختلف فرهنگ و زندگی بومی منطقه نیز آشنا شوند. برگزاری برنامه‌های فرهنگی و هنری در کنار آثار تاریخی، فرصتی برای معرفی جاذبه‌های کمتر شناخته‌شده شهرستان و افزایش توجه عمومی به ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی فراهم کرد.
صنایع‌دستی، موسیقی سنتی و آیین‌های محلی در جشنواره
از جمله برنامه‌های جشنواره «سفر به دیار کاروانسراهای ثبت جهانی» می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- برپایی غرفه‌های صنایع‌دستی و عرضه سوغات محلی؛
- برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی عکس؛
- معرفی فرهنگ، آداب‌ورسوم و ظرفیت‌های بومی منطقه؛
- اجرای گروه‌های آیینی و سنتی؛
- برگزاری برنامه‌های موسیقی سنتی؛
- اجرای نمایش چوب‌بازی؛
- برگزاری مسابقات و اهدای جوایز ویژه.
این برنامه‌ها علاوه بر ایجاد فضایی فرهنگی و خانوادگی، می‌توانند زمینه معرفی محصولات محلی و صنایع‌دستی را فراهم کنند. تقویت ارتباط میان رویدادهای فرهنگی و جاذبه‌های تاریخی، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند به افزایش جذابیت مقصدهای گردشگری و حمایت از فعالان محلی کمک کند.
وجود سه کاروانسرای ثبت جهانی در شهرستان میامی
جلال تاجیک، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان، با اشاره به جایگاه شهرستان میامی در حوزه میراث جهانی اظهار کرد که از میان شش کاروانسرای ثبت جهانی استان سمنان، سه کاروانسرا در این شهرستان قرار دارند.
این سه مجموعه شامل کاروانسرای میامی، کاروانسرای عباس‌آباد و کاروانسرای میاندشت هستند. وجود این آثار در کنار یکدیگر، فرصتی برای طراحی مسیرهای گردشگری تاریخی و معرفی میراث معماری منطقه در سطح ملی و بین‌المللی به شمار می‌رود.
به گفته مسئولان، معرفی مناسب این کاروانسراها و فراهم کردن شرایط بازدید از آن‌ها می‌تواند در جذب گردشگران داخلی و خارجی مؤثر باشد. بااین‌حال، مرمت بناها، سامان‌دهی محیط پیرامونی و تعیین شیوه مناسب مدیریت و بهره‌برداری از آن‌ها از موضوعات مهمی است که برای استفاده بهتر از این ظرفیت‌ها باید مورد توجه قرار گیرد.
کاروانسرای میاندشت؛ یکی از جاذبه‌های مهم تاریخی ایران
کاروانسرای میاندشت از آثار شاخص تاریخی شهرستان میامی است که به گفته مدیرکل میراث‌فرهنگی استان سمنان، به‌عنوان بزرگ‌ترین کاروانسرای ایران شناخته می‌شود. این مجموعه بخش‌هایی متعلق به دوره‌های مختلف تاریخی، از جمله صفویه و قاجاریه، دارد و از ظرفیت‌های مهم گردشگری تاریخی و فرهنگی منطقه محسوب می‌شود.
معرفی ویژگی‌های معماری و پیشینه تاریخی کاروانسرای میاندشت می‌تواند به تقویت جایگاه استان سمنان در گردشگری فرهنگی کمک کند. قرار گرفتن این مجموعه در مسیر رفت‌وآمد مسافران و زائران مشهد نیز اهمیت آن را از نظر ارائه خدمات گردشگری افزایش می‌دهد.
احمد خرم، فرماندار شهرستان میامی، بازگشایی کاروانسرای میاندشت را یکی از مطالبات منطقه دانست و بر ضرورت تعیین تکلیف وضعیت بهره‌برداری از آن تأکید کرد. به گفته او، فراهم شدن امکان استفاده از این مجموعه می‌تواند زمینه تبدیل آن به محلی مناسب برای توقف و استراحت مسافران و زائران را فراهم کند.
با توجه به اهمیت این کاروانسرا، تعیین وضعیت بهره‌برداری و برنامه‌ریزی برای احیای آن می‌تواند به افزایش حضور گردشگران و تقویت خدمات مرتبط با سفر در شهرستان میامی کمک کند.
مسجد جامع فرومد در مسیر ثبت جهانی
یکی دیگر از آثار تاریخی مورد توجه در شهرستان میامی، مسجد جامع فرومد است که جلال تاجیک از آن به‌عنوان یکی از بناهای شاخص معماری تاریخی ایران یاد کرد.
به گفته مدیرکل میراث‌فرهنگی استان سمنان، این مسجد در مسیر ثبت جهانی قرار دارد و ابراز امیدواری شده است که در سال ۲۰۲۸ میلادی، در چارچوب پرونده مساجد ایرانی، این اتفاق محقق شود.
قرار گرفتن مسجد جامع فرومد در مسیر ثبت جهانی، اهمیت حفاظت از این بنا و معرفی ارزش‌های تاریخی و معماری آن را برجسته می‌کند. ثبت جهانی آثار تاریخی می‌تواند زمینه شناخته‌شدن بیشتر آن‌ها در سطح بین‌المللی را فراهم کند، هرچند تحقق این هدف به طی شدن فرایندهای مربوط و تصمیم‌گیری نهادهای مسئول وابسته است.
تأکید بر مرمت کاروانسراهای میامی و عباس‌آباد
عباس صائمی، رئیس شورای اسلامی شهر میامی، سه کاروانسرای ثبت جهانی این شهرستان را از سرمایه‌های ارزشمند تاریخی منطقه دانست و بر ضرورت مرمت، احیا و بهره‌برداری اصولی از آن‌ها تأکید کرد.
او با اشاره به وضعیت کاروانسرای تاریخی واقع در محدوده شهری میامی، خواستار بررسی راهکارهای قانونی برای تعیین تکلیف مدیریت و بهره‌برداری از این بنا شد. یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده، فراهم کردن زمینه واگذاری مدیریت کاروانسرا از اداره اوقاف به شهرداری میامی یا بخش خصوصی واجد شرایط است.
بر اساس این پیشنهاد، مرمت و سامان‌دهی بنا در کنار مدیریت اصولی می‌تواند امکان استفاده بهتر از ظرفیت تاریخی آن را فراهم کند. البته اجرای چنین پیشنهادی به بررسی‌های قانونی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.
فرماندار شهرستان میامی نیز تعیین تکلیف نحوه مدیریت و بهره‌برداری از کاروانسراهای میامی و عباس‌آباد را از مطالبات مهم شهرستان برشمرد. به گفته او، با توجه به قرار گرفتن این بناها تحت مدیریت اوقاف، پیگیری مسائل مرتبط با آن‌ها در سطح ملی ضروری است.
خرم همچنین اعلام کرد که شهرداری میامی برای مشارکت در احیا و بهره‌برداری از این مجموعه‌ها آمادگی دارد. به اعتقاد او، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و فراهم کردن زمینه حضور بخش خصوصی می‌تواند به استفاده بهتر از آثار تاریخی و ایجاد ارزش افزوده اقتصادی منجر شود.
آرامگاه ابن‌یمین و شیخ حسن جوری؛ ظرفیت‌های فرهنگی میامی
جاذبه‌های شهرستان میامی به کاروانسراهای تاریخی محدود نمی‌شود. آرامگاه ابن‌یمین، شاعر نامدار قرن هشتم، و آرامگاه شیخ حسن جوری، از چهره‌های مرتبط با قیام سربداران، از دیگر ظرفیت‌های فرهنگی این منطقه هستند.
عباس صائمی با اشاره به این آثار تأکید کرد که معرفی مجموعه جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی میامی می‌تواند به غنای مسیرهای گردشگری شهرستان و افزایش مدت ماندگاری مسافران کمک کند.
توجه هم‌زمان به آثار تاریخی، شخصیت‌های فرهنگی و آیین‌های بومی می‌تواند تصویری متنوع‌تر از هویت شهرستان به گردشگران ارائه دهد. این رویکرد همچنین امکان طراحی برنامه‌های گردشگری ترکیبی را فراهم می‌کند؛ برنامه‌هایی که در آن بازدید از بناهای تاریخی با آشنایی با فرهنگ محلی و استفاده از محصولات و خدمات منطقه همراه می‌شود.
ظرفیت‌های طبیعی میامی؛ از کالپوش تا زیستگاه یوزپلنگ آسیایی
احمد خرم، فرماندار شهرستان میامی، با اشاره به گستردگی و تنوع جغرافیایی منطقه، وسعت این شهرستان را حدود ۸ هزار و ۵۰۰ کیلومترمربع اعلام کرد. به گفته او، میامی از مناطق گرم‌تر تا ارتفاعات کالپوش، جاذبه‌های متنوعی شامل کوهستان‌ها، جنگل‌ها، دشت‌ها و آثار تاریخی را در خود جای داده است.
این تنوع اقلیمی و طبیعی در کنار میراث تاریخی، ظرفیت توسعه گونه‌های مختلف گردشگری را ایجاد می‌کند. گردشگری تاریخی و فرهنگی می‌تواند در کنار طبیعت‌گردی و معرفی زیستگاه‌های طبیعی، به افزایش جذابیت میامی برای گروه‌های مختلف گردشگران کمک کند.
فرماندار میامی همچنین به زیستگاه‌های طبیعی منطقه و گونه ارزشمند یوزپلنگ آسیایی اشاره کرد و گفت که این ظرفیت‌ها با برنامه‌ریزی اصولی می‌توانند در توسعه گردشگری پایدار شهرستان نقش‌آفرین باشند.
بااین‌حال، بهره‌برداری گردشگری از مناطق طبیعی باید با توجه به ضرورت حفاظت از زیستگاه‌ها و حیات‌وحش انجام شود. حفاظت از محیط‌زیست در کنار توسعه خدمات گردشگری، برای حفظ ارزش‌های طبیعی منطقه در بلندمدت اهمیت دارد.
چرا میامی به اعتبارات ملی برای حفاظت از آثار تاریخی نیاز دارد؟
یکی از محورهای اصلی مطرح‌شده در جشنواره، ضرورت تخصیص اعتبارات ملی برای مرمت و حفاظت از آثار تاریخی شهرستان بود. فرماندار میامی با اشاره به گستردگی جغرافیایی و تعداد آثار تاریخی منطقه تأکید کرد که حفاظت و مرمت این بناها فراتر از توان اعتبارات محلی است.
او خواستار حمایت وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی برای جلوگیری از تخریب بناهای تاریخی و فراهم شدن زمینه احیای آن‌ها شد. تأمین منابع مالی، به‌ویژه برای بناهایی که به مرمت اساسی نیاز دارند، از موضوعات مهم در حفظ میراث فرهنگی منطقه به شمار می‌رود.
در کنار اعتبارات دولتی، مشارکت شهرداری‌ها و بخش خصوصی نیز از راهکارهای مورد اشاره مسئولان برای احیای کاروانسراهاست. بااین‌حال، تعیین شیوه مدیریت و بهره‌برداری از هر مجموعه باید با رعایت ضوابط قانونی و الزامات حفاظت از میراث تاریخی انجام شود.
قرار گرفتن میامی در مسیر زائران مشهد؛ فرصتی برای رونق اقتصادی
قرار گرفتن شهرستان میامی در مسیر تردد زائران حرم مطهر امام رضا(ع)، یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم این منطقه برای توسعه گردشگری است. عباس صائمی و احمد خرم بر اهمیت استفاده از این موقعیت برای افزایش بازدید از جاذبه‌های تاریخی و تقویت کسب‌وکارهای محلی تأکید کردند.
برنامه‌ریزی برای معرفی آثار تاریخی، ایجاد شرایط مناسب برای توقف مسافران، بهبود خدمات گردشگری و فراهم کردن امکان بازدید از کاروانسراها می‌تواند به افزایش سهم شهرستان از منافع اقتصادی سفر منجر شود.
فرماندار میامی همچنین بر ضرورت تقویت زیرساخت‌های گردشگری، جذب سرمایه‌گذار و حمایت از کسب‌وکارهای محلی تأکید کرد. به گفته او، برخورداری از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی به‌تنهایی برای دستیابی به توسعه اقتصادی کافی نیست و باید زمینه حضور بیشتر گردشگران و بهره‌مندی مردم از این ظرفیت‌ها فراهم شود.
تقویت امکانات اقامت و استراحت، سامان‌دهی مسیرهای بازدید، معرفی سوغات و صنایع‌دستی و ایجاد فرصت برای فعالیت کسب‌وکارهای محلی، از اقداماتی است که می‌تواند پیوند میان گردشگری و اقتصاد منطقه را تقویت کند.
توسعه گردشگری پایدار و آشنایی نسل جوان با میراث فرهنگی
مسئولان حاضر در جشنواره بر این نکته تأکید کردند که برگزاری رویدادهای فرهنگی در کنار آثار تاریخی، تنها به معرفی جاذبه‌ها محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند در افزایش نشاط اجتماعی، مشارکت مردم در حفاظت از میراث فرهنگی و تقویت هویت بومی نیز نقش داشته باشد.
جلال تاجیک آشنایی دانش‌آموزان، معلمان و خانواده‌ها با آثار تاریخی و شخصیت‌های برجسته هر منطقه را در استمرار فرهنگ حفاظت از میراث کشور برای نسل‌های آینده مؤثر دانست.
در مجموع، جشنواره «سفر به دیار کاروانسراهای ثبت جهانی» فرصتی برای معرفی توانمندی‌های تاریخی، فرهنگی و طبیعی شهرستان میامی فراهم کرد. بااین‌حال، تحقق اهداف توسعه گردشگری منطقه به اقداماتی فراتر از برگزاری جشنواره نیاز دارد؛ از جمله تأمین اعتبار برای مرمت آثار، تعیین تکلیف مدیریت کاروانسراها، بازگشایی مجموعه میاندشت، تقویت زیرساخت‌ها و جلب مشارکت سرمایه‌گذاران. اجرای هماهنگ این اقدامات می‌تواند به حفاظت از میراث تاریخی، افزایش حضور گردشگران و رونق کسب‌وکارهای محلی کمک کند.
