مریم کاظمی، عضو هیات انتخاب سی‌ویکمین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان، معتقد است با وجود افزایش تولید آثار نمایشی برای کودکان و نوجوانان در سال‌های اخیر، نبود حمایت‌های مستمر و شرایط عادلانه باعث شده است نتوان ارزیابی هنری و فنی دقیقی از وضعیت این حوزه ارائه کرد. به گفته او، تئاتر کودک برای رشد کیفی به برنامه‌ریزی بلندمدت، حمایت مالی پایدار و توجه جدی به ارزش‌های هنری نیاز دارد.
افزایش تولید تئاتر کودک در کنار مشکلات اقتصادی
کاظمی در گفت‌وگو با ایرنا با اشاره به شرایط اجتماعی و بحران‌های اقتصادی اظهار کرد که تولید تئاتر کودک و نوجوان دست‌کم در چهار سال گذشته از نظر کمی رشد قابل توجهی داشته است. علاقه خانواده‌ها به تماشای آثار مناسب کودکان، برنامه‌ریزی مدارس برای اردوهای تئاتری و دعوت از گروه‌های نمایشی سیار به مدارس، مهدکودک‌ها و آموزشگاه‌ها از جمله اتفاق‌های مثبت این حوزه به شمار می‌روند.
به گفته این هنرمند، سفارش تولید نمایش از سوی نهادهای مختلف نیز فرصت‌هایی برای فعالیت گروه‌های نمایشی فراهم کرده است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، شهرداری‌ها، حوزه هنری، سازمان میراث فرهنگی، مؤسسات آموزشی و تماشاخانه‌های خصوصی از جمله مجموعه‌هایی هستند که در این زمینه نقش داشته‌اند.
همچنین سفارش آثار با موضوعات اجتماعی و برنامه‌های مرتبط با نهادهایی مانند سازمان‌های فعال در حوزه آب و برق، بخشی از فرصت‌های کاری نمایشگران را شکل داده است. این سفارش‌ها به گروه‌هایی که بودجه مستقل یا حمایت مالی کافی ندارند کمک می‌کند بخشی از هزینه‌های تولید خود را تأمین کنند.
تبدیل تئاتر کودک به کالایی برای فروش
کاظمی با وجود مثبت دانستن افزایش فرصت‌های اجرایی، وضعیت کیفی تئاتر کودک را مطلوب ارزیابی نمی‌کند. او معتقد است سفارش‌های موضوعی، تولید آثار زودبازده و ورود ناگهانی برخی فعالان به بازار تئاتر کودک و نوجوان، این عرصه را بیش از گذشته به سمت کالایی قابل فروش سوق داده است.
به باور او، رونق بازار و فروش آثار نمایشی اهمیت دارد، اما این موضوع به‌تنهایی نمی‌تواند به رشد هنری تئاتر منجر شود. نبود کمپانی‌های حرفه‌ای و حمایت‌های سالانه مبتنی بر برنامه‌ریزی بلندمدت باعث شده تلاش گروه‌ها پراکنده باشد و بسیاری از تجربه‌های موفق استمرار پیدا نکنند.
این بازیگر و طراح تئاتر کودک و نوجوان تأکید می‌کند که برای شکل‌گیری جریان هنری پایدار، حمایت مالی باید پیوسته و هدفمند باشد. در غیر این صورت، استعدادها و تجربه‌های ارزشمند به شکل مقطعی ظاهر می‌شوند و فرصت کافی برای رشد و تثبیت پیدا نمی‌کنند.
چرا ارزیابی هنری تئاتر کودک دشوار است؟
عضو هیات انتخاب سی‌ویکمین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان معتقد است تا زمانی که امکانات و شرایط عادلانه برای فعالیت گروه‌های نمایشی فراهم نباشد، نمی‌توان ارزیابی هنری و فنی دقیقی از آثار ارائه کرد یا جریان نقد حرفه‌ای و مؤثری را در این حوزه شکل داد.
او با اشاره به تلاش نمایشگران کودک و نوجوان، فعالیت مستمر آنان را شایسته قدردانی می‌داند و می‌گوید هنرمندانی که با وجود محدودیت‌ها چراغ تئاتر کودک را روشن نگه داشته‌اند، سزاوار حمایت و توجه هستند.
تئاتر بازتابی از تحولات جامعه است
کاظمی در پاسخ به بحث درباره دوران اوج تئاتر کودک، با کلی‌نگری در این زمینه مخالفت کرد. از نگاه او، اصطلاح «دوران اوج» بیشتر تعبیری رسانه‌ای برای توصیف رویدادها و فعالیت‌های جاری در جامعه است. تئاتر، چه در بخش بزرگسال و چه در حوزه کودک، همواره بازتابی از وضعیت اجتماعی و تحولات زندگی مردم است.
او توضیح داد که غم و شادی، امید و ناامیدی و دیگر تضادهای زندگی اجتماعی در آثار نمایشی بازتاب پیدا می‌کنند. بنابراین، زمانی که جامعه با تحولات گسترده روبه‌رو می‌شود، تئاتر نیز از این تغییرات تأثیر می‌پذیرد و کیفیت و کمیت تولیدات آن با شرایط جامعه ارتباط پیدا می‌کند.
به اعتقاد این کارگردان، مشکلات اقتصادی جامعه در تئاتر نیز نمود پیدا می‌کند. همچنین بی‌توجهی به نویسنده و صاحب اثر، تقلیدگرایی، کپی‌برداری و کم‌رنگ شدن مطالعه و اندیشه در جامعه می‌تواند در آثار نمایشی نیز دیده شود. از این منظر، نمی‌توان وضعیت تئاتر را جدا از شرایط فرهنگی، اقتصادی و فکری جامعه بررسی کرد.
جشنواره تئاتر کودک؛ فرصتی برای تبادل تجربه
کاظمی جشنواره تئاتر کودک و نوجوان را فرصتی مهم برای آشنایی با آثار گروه‌های نمایشی سراسر کشور و مرور تجربه‌های هنری می‌داند. به گفته او، جشنواره امکان می‌دهد هنرمندان نوآوری‌ها و دستاوردهای خود را عرضه کنند، از تجربه‌های دیگران بیاموزند و با دیدگاه‌هایی فراتر از محیط کاری خود آشنا شوند.
او همچنین رقابت را یکی از عوامل انگیزه‌بخش برای گروه‌های نمایشی می‌داند. هرچند در جهان جشنواره‌های معتبر غیررقابتی نیز برگزار می‌شوند، از نظر کاظمی حفظ ساختار رقابتی جشنواره تئاتر کودک و نوجوان می‌تواند برای هنرمندان این حوزه انگیزه‌آفرین باشد.
ضرورت حفظ ارزش‌های جشنواره در گذر زمان
این کارگردان با تأکید بر جایگاه جشنواره تئاتر کودک و نوجوان، آن را نقطه عطفی برای فعالان این عرصه توصیف کرد. به باور او، ارزش‌ها و ویژگی‌های مثبت جشنواره باید در طول زمان حفظ شوند؛ زیرا روزمرگی ممکن است به‌تدریج جای توجه به نقاط قوت، نقد سازنده و پرسشگری را بگیرد.
کاظمی هشدار داد که بی‌تفاوتی نسبت به دستاوردهای گذشته می‌تواند موجب فراموش شدن امتیازهای مهم جشنواره شود. او با تأکید بر ضرورت مراقبت از این رویداد فرهنگی، ابراز امیدواری کرد که جشنواره همچنان جایگاه اثرگذار خود را حفظ کند.
زمان و بخش‌های سی‌ویکمین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان
سی‌ویکمین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان با شعار «حال خوب بچه‌های امروز، حال خوب ایران فرداست» و به دبیری مرضیه برومند، از هشتم تا سیزدهم آذرماه در همدان برگزار خواهد شد.
بخش‌های اعلام‌شده این دوره شامل موارد زیر است:
- مسابقه تئاتر ویژه خردسالان
- مسابقه تئاتر ویژه کودکان
- مسابقه تئاتر ویژه نوجوانان
- مسابقه آثار فضای باز و دیگرگونه‌های اجرایی
- مسابقه نمایشنامه‌نویسی
- نمایش‌های ملل
- تئاتر ملل
- کارگاه‌های علمی، پژوهشی و انتقال تجربه
دیدگاه‌های مریم کاظمی نشان می‌دهد که افزایش تعداد اجراها و سفارش‌های نمایشی، به‌تنهایی تضمین‌کننده ارتقای کیفیت تئاتر کودک نیست. استمرار حمایت‌ها، فراهم کردن فرصت‌های عادلانه برای گروه‌ها و حفظ فضای نقد و تبادل تجربه از جمله عواملی هستند که می‌توانند به تقویت جایگاه هنری این حوزه کمک کنند.
