افزایش ۳۰ درصدی مراجعات به بیمارستان‌های دولتی در سال جاری، در شرایطی رخ داده که دانشگاه علوم پزشکی ایران از بدهی حدود ۱۰ همتی بیمه‌ها خبر داده است. همزمانی رشد تعداد مراجعه‌کنندگان با افزایش هزینه دارو، تجهیزات پزشکی و فشارهای مالی ناشی از تأخیر در پرداخت مطالبات، شرایط دشواری را برای مراکز درمانی دولتی ایجاد کرده است.
سید یاسر فروغی، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران، با تشریح وضعیت مراکز درمانی زیرمجموعه این دانشگاه، اعلام کرده است که مجموعه تحت پوشش دانشگاه حدود ۶ میلیون نفر از جمعیت استان تهران را پوشش می‌دهد و علاوه بر ۲۰ بیمارستان دولتی، با ۵۲ بیمارستان خیریه و خصوصی نیز در ارتباط است. به گفته او، افزایش مراجعه بیماران در کنار مطالبات سنگین از بیمه‌ها، فشار مضاعفی بر منابع مالی دانشگاه وارد کرده است.
مراجعه به بیمارستان‌های دولتی ۳۰ درصد بیشتر شد
یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران به آن اشاره کرده، رشد حدود ۳۰ درصدی مراجعات به بیمارستان‌های دولتی در سال جاری است. افزایش مراجعه به مراکز دولتی می‌تواند به معنای بیشتر شدن حجم خدمات تشخیصی، درمانی، دارویی و مراقبتی باشد؛ موضوعی که طبیعتاً نیاز به منابع انسانی، تجهیزات و نقدینگی بیشتری دارد.
بیمارستان‌های دولتی بخش مهمی از زنجیره ارائه خدمات درمانی را تشکیل می‌دهند و افزایش تعداد مراجعه‌کنندگان، فقط به معنای شلوغ‌تر شدن مراکز درمانی نیست. هر مراجعه می‌تواند هزینه‌هایی برای ویزیت، آزمایش، تصویربرداری، دارو، تجهیزات مصرفی، بستری یا سایر خدمات درمانی به همراه داشته باشد. بنابراین، زمانی که تعداد بیماران افزایش پیدا می‌کند، تأمین به‌موقع منابع مالی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در چنین شرایطی، دانشگاه علوم پزشکی ایران باید از یک سو پاسخگوی افزایش تقاضای درمان باشد و از سوی دیگر، هزینه‌های جاری مراکز تحت پوشش خود را تأمین کند؛ مسئله‌ای که با وجود مطالبات پرداخت‌نشده از بیمه‌ها پیچیده‌تر می‌شود.
دانشگاه علوم پزشکی ایران چقدر از بیمه‌ها طلب دارد؟
بر اساس اظهارات معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران، این دانشگاه حدود ۱۰ همت از بیمه‌ها طلبکار است. «همت» در ادبیات اقتصادی به معنای هزار میلیارد تومان است؛ بنابراین رقم اعلام‌شده معادل حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان است.
مطالبات بیمه‌ای برای مراکز درمانی اهمیت زیادی دارد، زیرا بخش قابل توجهی از هزینه خدمات ارائه‌شده به بیمه‌شدگان قرار است از طریق سازمان‌های بیمه‌گر پرداخت شود. هنگامی که پرداخت این مطالبات با تأخیر مواجه می‌شود، بیمارستان و دانشگاه با فاصله‌ای میان زمان ارائه خدمت و زمان دریافت منابع مالی روبه‌رو می‌شوند.
| موضوع | وضعیت اعلام‌شده |
|---|---|
| جمعیت تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی ایران | حدود ۶ میلیون نفر در استان تهران |
| بیمارستان‌های دولتی | ۲۰ بیمارستان |
| بیمارستان‌های خیریه و خصوصی | ۵۲ بیمارستان |
| رشد مراجعات به بیمارستان‌های دولتی | حدود ۳۰ درصد |
| مطالبات اعلام‌شده از بیمه‌ها | حدود ۱۰ همت، معادل حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان |
چرا تأخیر بیمه‌ها فشار مالی بیمارستان‌ها را بیشتر می‌کند؟
به گفته فروغی، مشکل فقط به میزان مطالبات محدود نمی‌شود؛ نحوه تأمین دارو و تجهیزات نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. بیمارستان‌ها برای ادامه فعالیت به دارو، تجهیزات پزشکی و اقلام مصرفی نیاز دارند و تأمین‌کنندگان این کالاها نیز برای ادامه فعالیت خود به دریافت به‌موقع منابع مالی وابسته‌اند.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران گفته است که در گذشته بخشی از خریدهای دانشگاه به شکل مدت‌دار انجام می‌شد، اما به گفته او، بدعهدی یا تأخیر سازمان‌های بیمه‌گر باعث شده شرکت‌های تأمین‌کننده پیش از ارسال دارو و تجهیزات، درخواست تسویه نقدی داشته باشند.
این تغییر در شیوه پرداخت، فشار نقدینگی را افزایش می‌دهد. در واقع، دانشگاه از یک طرف هنوز مطالبات خود را از بیمه‌ها دریافت نکرده و از طرف دیگر باید برای تأمین برخی نیازهای ضروری بیمارستانی، منابع نقد در اختیار داشته باشد.
افزایش هزینه دارو و تجهیزات همزمان با رشد بیماران
افزایش مراجعه بیماران و افزایش هزینه‌های تأمین دارو و تجهیزات، دو عامل جدا از هم نیستند. زمانی که تعداد بیماران افزایش می‌یابد، مصرف برخی اقلام پزشکی نیز ممکن است بیشتر شود. اگر بیمارستان مجبور باشد این اقلام را نقدی خریداری کند، فشار بر جریان نقدینگی آن افزایش خواهد یافت.
این موضوع برای مراکز درمانی با یک تفاوت مهم نسبت به بسیاری از کسب‌وکارها همراه است: توقف یا کاهش خدمات درمانی به دلیل مشکلات مالی، مستقیماً با سلامت بیماران ارتباط دارد. به همین دلیل، بیمارستان‌ها نمی‌توانند صرفاً بر اساس وضعیت نقدینگی خود تصمیم بگیرند که کدام خدمت را متوقف کنند.
توقف خدمات درمانی؛ خط قرمز دانشگاه علوم پزشکی ایران
فروغی تأکید کرده است که ارائه خدمات به مردم خط قرمز دانشگاه علوم پزشکی ایران است و این دانشگاه اجازه نمی‌دهد خدمات درمانی در هیچ سطحی متوقف یا دچار نقصان شود.
این موضع به این معناست که حتی در شرایط فشار مالی، بیمارستان‌های دولتی باید فعالیت درمانی خود را ادامه دهند. البته استمرار خدمت به معنای نبود مشکل مالی نیست؛ بلکه نشان می‌دهد هزینه‌های ناشی از این مشکلات باید از مسیرهای دیگری مدیریت و تأمین شود.
از نگاه مدیریت نظام سلامت، این مسئله اهمیت زیادی دارد. بیمارستان نمی‌تواند مانند یک مجموعه تجاری معمولی، در صورت کاهش منابع مالی ارائه خدمات خود را متوقف کند. بیماران به خدمات فوری و مستمر نیاز دارند و بخشی از این خدمات، به‌خصوص در مراکز دولتی، نقش حیاتی در پوشش درمانی جامعه دارد.
آیا افزایش تعرفه درمان، مشکل بیماران را بیشتر می‌کند؟
یکی دیگر از نکات مطرح‌شده از سوی معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران، تأثیر افزایش تعرفه‌ها بر پرداخت از جیب مردم است. هرچه هزینه خدمات درمانی افزایش پیدا کند، در صورتی که پوشش بیمه‌ای متناسب با آن افزایش نیابد، ممکن است سهم پرداختی بیماران نیز بیشتر شود.
این موضوع یکی از چالش‌های مهم اقتصاد سلامت است؛ زیرا از یک طرف بیمارستان‌ها برای تأمین هزینه‌های خود به منابع کافی نیاز دارند و از طرف دیگر، افزایش هزینه درمان می‌تواند برای خانوارها فشار مالی ایجاد کند.
فروغی در عین حال تأکید کرده است که در بیمارستان‌های دولتی، دریافت خدمات درمانی منوط به پرداخت مستقیم هزینه از سوی بیمار نیست. بنابراین، مراکز دولتی همچنان نقش مهمی در فراهم کردن دسترسی مردم به خدمات درمانی دارند، به‌خصوص برای افرادی که توان پرداخت هزینه‌های بالای درمان در بخش خصوصی را ندارند.
فرسایش کادر درمان؛ یکی دیگر از پیامدهای فشار مالی
افزایش تعداد بیماران در شرایطی که منابع مالی و نیروی انسانی با محدودیت مواجه هستند، می‌تواند فشار کاری بیشتری بر پزشکان، پرستاران و سایر کارکنان درمانی وارد کند. معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز در پاسخ به پرسشی درباره فرسایش کادر درمان و کمبود نیرو، بر ضرورت همکاری بین‌بخشی در نظام سلامت تأکید کرده است.
کادر درمان برای ارائه خدمات باکیفیت، علاوه بر تجهیزات و دارو، به شرایط کاری مناسب و پرداخت منظم نیاز دارد. تأخیر در پرداخت حقوق یا مطالبات حرفه‌ای می‌تواند بر رضایت شغلی و توان مجموعه درمانی اثر بگذارد.
فروغی گفته است که با وجود تلاش دانشگاه برای جلوگیری از آسیب دیدن خدمات، تأخیر در پرداخت به کارکنان و پزشکان نیز از جمله فشارهایی است که در نتیجه شرایط مالی ایجاد شده است. از این منظر، مسئله مطالبات بیمه‌ای فقط یک موضوع حسابداری نیست و می‌تواند بر بخش‌های مختلف عملکرد یک مجموعه درمانی اثر بگذارد.
وضعیت پرداخت پرستاران در دانشگاه علوم پزشکی ایران
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران درباره پرداخت به پرستاران نیز توضیح داده و گفته است که پرداخت‌های مربوط به کارکنان و پرستاران در این دانشگاه به‌روز انجام می‌شود. با این حال، او تأکید کرده که وضعیت همه دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور یکسان نیست.
این تفاوت نشان می‌دهد که شرایط مالی دانشگاه‌های علوم پزشکی می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله میزان مطالبات از بیمه‌ها، حجم خدمات ارائه‌شده، منابع اختصاص‌یافته و هزینه‌های جاری قرار داشته باشد.
از سوی دیگر، استمرار پرداخت به نیروهای درمانی برای حفظ ثبات خدمات اهمیت زیادی دارد. بیمارستانی که با کمبود نیروی انسانی یا فرسودگی کارکنان روبه‌رو باشد، ممکن است در بلندمدت برای پاسخگویی به رشد تقاضای درمان با مشکلات بیشتری مواجه شود.
چرا پرداخت به‌موقع مطالبات بیمه‌ای اهمیت دارد؟
پرداخت به‌موقع مطالبات بیمه‌ای می‌تواند برای زنجیره درمان چند اثر مهم داشته باشد. نخست اینکه منابع مالی بیمارستان‌ها سریع‌تر به چرخه فعالیت بازمی‌گردد. دوم، امکان پرداخت به تأمین‌کنندگان دارو و تجهیزات افزایش پیدا می‌کند و سوم، مدیریت هزینه‌های نیروی انسانی و سایر مخارج جاری آسان‌تر می‌شود.
در مقابل، طولانی شدن زمان پرداخت مطالبات می‌تواند باعث ایجاد زنجیره‌ای از بدهی‌ها شود. بیمارستان خدمت را ارائه می‌کند، اما هنوز پول آن را دریافت نکرده است؛ تأمین‌کننده نیز برای دریافت وجه خود منتظر می‌ماند و در نتیجه ممکن است برای فروش بعدی، شرایط نقدی تعیین کند. چنین چرخه‌ای فشار نقدینگی را در بخش درمان بیشتر می‌کند.
افزایش مراجعات چه معنایی برای بیمارستان‌های دولتی دارد؟
رشد ۳۰ درصدی مراجعات را می‌توان از چند زاویه بررسی کرد. افزایش تقاضا برای خدمات دولتی ممکن است ناشی از عوامل مختلفی باشد و صرفاً با یک علت نمی‌توان آن را توضیح داد. با این حال، از دید عملی، افزایش مراجعه به معنای نیاز بیشتر به ظرفیت بیمارستانی، نیروی انسانی، دارو، تجهیزات و خدمات پشتیبان است.
اگر منابع مالی متناسب با رشد خدمات افزایش پیدا نکند، فاصله میان درآمد و هزینه مراکز درمانی بیشتر می‌شود. در چنین وضعیتی، پرداخت مطالبات بیمه‌ای اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند؛ زیرا بخش مهمی از منابع بیمارستان باید از محل پرداخت بیمه‌ها تأمین شود.
راهکار اصلی؛ تصمیم‌گیری در سطح کلان نظام سلامت
فروغی معتقد است حل مشکل مطالبات بیمه‌ای و جلوگیری از فرسایش نیروی انسانی، نیازمند همکاری بین‌بخشی و تصمیم‌گیری در سطوح بالاتر است. از این منظر، موضوع فقط به مدیریت یک دانشگاه علوم پزشکی یا یک بیمارستان محدود نمی‌شود.
نظام درمان مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از بیمه‌ها، بیمارستان‌ها، پزشکان، پرستاران، شرکت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی و بیماران است. اختلال در پرداخت هر بخش می‌تواند بر بخش‌های دیگر اثر بگذارد. به همین دلیل، تسویه مطالبات مراکز درمانی می‌تواند بخشی از یک راهکار گسترده‌تر برای حفظ پایداری خدمات سلامت باشد.
جمع‌بندی؛ بیمارستان‌ها میان رشد تقاضا و فشار نقدینگی
بر اساس اظهارات معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران، بیمارستان‌های دولتی در سال جاری با افزایش حدود ۳۰ درصدی مراجعات روبه‌رو شده‌اند و همزمان، دانشگاه حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان از بیمه‌ها طلب دارد. افزایش هزینه دارو و تجهیزات و حرکت برخی تأمین‌کنندگان به سمت دریافت نقدی نیز فشار مالی مراکز درمانی را بیشتر کرده است.
در چنین شرایطی، حفظ جریان نقدینگی بیمارستان‌ها فقط برای پرداخت هزینه‌های جاری اهمیت ندارد؛ بلکه می‌تواند بر توان تأمین دارو و تجهیزات، پرداخت به نیروهای درمانی و حفظ ظرفیت ارائه خدمات نیز اثرگذار باشد. دانشگاه علوم پزشکی ایران اعلام کرده است که توقف خدمات درمانی را نمی‌پذیرد، اما همزمان تأکید شده که حل پایدار مشکل مطالبات بیمه‌ای نیازمند تصمیم‌گیری و همکاری در سطح کلان نظام سلامت است.
در نهایت، رشد مراجعه به بیمارستان‌های دولتی نشان می‌دهد که ظرفیت این مراکز همچنان برای بخش بزرگی از جامعه اهمیت دارد. تداوم این خدمات نیازمند آن است که منابع مالی، پرداخت‌های بیمه‌ای، تأمین دارو و تجهیزات و وضعیت نیروی انسانی به شکلی هماهنگ مدیریت شوند تا افزایش تقاضای درمان به کاهش کیفیت یا فشار بیشتر بر کادر درمان منجر نشود.
