صنعت کفش ایران با وجود برخورداری از ظرفیت تولید محصولات چرمی و باکیفیت، با چالش جدی در رقابت با کالاهای خارجی روبه‌رو است. به گفته یکی از تولیدکنندگان این صنعت، در شرایطی که برخی خریداران برای یک جفت کفش پارچه‌ای با برند خارجی تا ۲۰ میلیون تومان هزینه می‌کنند، فروش کفش چرمی باکیفیت ایرانی در محدوده ۱۳ تا ۱۴ میلیون تومان نیز دشوار شده است. افزایش نرخ ارز، جهش قیمت مواد اولیه، هزینه‌های دستمزد و انرژی و قطعی برق و آب از جمله عواملی هستند که فشار بر تولیدکنندگان را افزایش داده‌اند.
برند خارجی در برابر کیفیت کفش ایرانی
کنگرانی، یکی از تولیدکنندگان کفش، با اشاره به افزایش عرضه کفش‌های خارجی از مسیرهای غیررسمی گفت فروش این محصولات در فضای مجازی نیز آشکارتر شده است. به گفته او، ذهنیت مثبت بخشی از مصرف‌کنندگان نسبت به برندهای خارجی باعث شده در برخی موارد نام تجاری و قیمت محصول، بیش از کیفیت آن در تصمیم خرید اثر بگذارد.
این تولیدکننده معتقد است چنین شرایطی رقابت را برای تولیدکنندگان داخلی دشوارتر کرده است؛ به‌ویژه زمانی که کفش چرمی تولید داخل با وجود کیفیت مناسب، در بازه قیمتی پایین‌تری نسبت به برخی محصولات خارجی، با استقبال کمتری مواجه می‌شود.
افزایش نرخ ارز و جهش قیمت مواد اولیه کفش
یکی از مهم‌ترین مشکلات تولیدکنندگان کفش، افزایش هزینه تأمین مواد اولیه است. کنگرانی می‌گوید نرخ ارز از محدوده ۱۸۸ تا ۱۹۲ هزار تومان به حدود ۲۷۲ تا ۲۷۳ هزار تومان رسیده و این تغییر، هزینه واردات نهاده‌های مورد نیاز صنعت را افزایش داده است.
به گفته او، حتی تولید محصولاتی مانند چرم در داخل کشور نیز به معنای بی‌نیازی از واردات نیست؛ زیرا مواد شیمیایی مورد استفاده در فرایند تولید، ماشین‌آلات و قطعات مورد نیاز کارخانه‌ها همچنان به واردات وابستگی دارند.
این تولیدکننده از افزایش قیمت برخی مواد اولیه، از جمله چرم مصنوعی، خبر داده و گفته است رشد قیمت بعضی اقلام به حدود ۱۵۰ درصد رسیده است. همچنین قیمت برخی قطعات ماشین‌آلات که پیش‌تر حدود یک میلیون تومان بود، اکنون به ۸ تا ۹ میلیون تومان افزایش یافته است.
وابستگی مواد اولیه زیره کفش به واردات
بخش دیگری از مشکلات به مواد مورد استفاده در تولید زیره و سایر اجزای کفش مربوط می‌شود. به گفته کنگرانی، موادی مانند پلی‌یورتان در داخل کشور فرآوری یا ترکیب می‌شوند، اما مواد پایه مورد نیاز برای تولید آن‌ها، از جمله ایزوسیانات و بخش قابل توجهی از نهاده‌های پلی‌اُل، همچنان از طریق واردات تأمین می‌شوند.
محدودیت واردات می‌تواند تأمین‌کنندگان را به نگهداری موجودی انبار یا افزایش قیمت‌ها سوق دهد؛ زیرا آن‌ها از امکان جایگزینی مواد فروخته‌شده با همان قیمت اطمینان ندارند. در چنین شرایطی، تولیدکننده برای جلوگیری از توقف خط تولید ممکن است ناچار به خرید مواد اولیه با قیمت بالاتر شود؛ هزینه‌ای که در نهایت بر قیمت تمام‌شده کفش اثر می‌گذارد.
افزایش دستمزد و هزینه تعمیر ماشین‌آلات
هزینه نیروی انسانی نیز بخش مهمی از بهای تمام‌شده کفش را تشکیل می‌دهد. کنگرانی سهم دستمزد را حدود ۲۵ درصد هزینه نهایی تولید عنوان کرده و گفته است دستمزدها در سال جاری حدود ۵۰ درصد افزایش یافته‌اند.
در کنار دستمزد، هزینه تعمیر و نگهداری ماشین‌آلات، انرژی، مالیات، بیمه و سایر هزینه‌های جاری نیز فشار مالی بر واحدهای تولیدی وارد می‌کند. این تولیدکننده برای تعمیر و سرویس یک دستگاه ژنراتور و تعویض چند قطعه آن، حدود ۱۸۰ میلیون تومان هزینه کرده است.
او همچنین از افزایش هزینه سوخت ژنراتورها خبر داده و قیمت گازوئیل مصرفی واحد تولیدی خود را حدود ۵۰ هزار تومان اعلام کرده است. به گفته وی، هزینه‌های برق، آب، گاز، بیمه، مالیات و عوارض نیز به مجموع مخارج تولید اضافه می‌شوند؛ در حالی که تولیدکننده نمی‌تواند همه این افزایش هزینه‌ها را در قیمت فروش محصول منعکس کند.
قطعی برق و آب؛ چالش مضاعف کارگاه‌های کفش
مشکلات تأمین انرژی در شهرک‌های صنعتی، یکی دیگر از موانع فعالیت تولیدکنندگان است. کنگرانی می‌گوید واحد تولیدی او در دوره اخیر با قطعی برق و آب مواجه شده و در برخی مقاطع، دو روز قطعی برق و دو روز قطعی آب را تجربه کرده است.
قطعی انرژی علاوه بر متوقف کردن روند تولید، استفاده از ژنراتور، مصرف سوخت و هزینه تعمیر تجهیزات را افزایش می‌دهد. این مشکلات در شرایطی رخ می‌دهد که تولیدکنندگان هم‌زمان با افزایش قیمت مواد اولیه و دشواری تأمین نقدینگی روبه‌رو هستند.
هشدار درباره تعطیلی کارگاه‌های کوچک کفش
این تولیدکننده با اشاره به وضعیت کارگاه‌های کوچک و استادکاران قدیمی گفته است تعدادی از این واحدها به دلیل افزایش هزینه‌ها و مشکلات مالی فعالیت خود را متوقف کرده‌اند. او آمار دقیقی از تعداد کارگاه‌های تعطیل‌شده در اختیار ندارد، اما نسبت به ادامه این روند و پیامدهای آن برای اشتغال هشدار داده است.
تعطیلی واحدهای کوچک می‌تواند به کاهش فرصت‌های شغلی در صنعت کفش منجر شود. به گفته کنگرانی، بخشی از نیروی کار این واحدها ممکن است برای دریافت بیمه بیکاری به سازمان تأمین اجتماعی مراجعه کنند.
پیشنهاد تولیدکنندگان برای اصلاح سیاست‌های ارزی و وارداتی
کنگرانی معتقد است سیاست‌های ارزی و تجاری باید میان مواد اولیه ضروری صنایع و سایر کالاها تفاوت قائل شوند. از نگاه او، اعمال محدودیت یکسان برای واردات همه اقلام، بدون توجه به میزان مصرف، ظرفیت تولید داخلی و صرفه اقتصادی، می‌تواند هزینه تولید را افزایش دهد.
او پیشنهاد می‌کند مواد اولیه پرمصرف و اثرگذار بر قیمت تمام‌شده محصولات، متناسب با نیاز واقعی صنایع و توان تولید داخل، در سازوکار مناسب‌تری برای تأمین ارز و واردات قرار گیرند.
به گفته این فعال صنعت کفش، در برخی موارد واردات مواد اولیه باکیفیت و دارای قیمت رقابتی می‌تواند به تولیدکننده داخلی کمک کند تا محصول نهایی را با کیفیت بهتر و قیمت مناسب‌تری به بازار عرضه کند.
حمایت از تولید داخلی و حفظ اشتغال در صنعت کفش
مشکلات صنعت کفش تنها به قیمت مواد اولیه محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از عوامل مانند نرخ ارز، هزینه دستمزد، تعمیر ماشین‌آلات، تأمین انرژی و کمبود سرمایه در گردش بر فعالیت تولیدکنندگان اثر گذاشته‌اند.
از نگاه فعالان این صنعت، حمایت مؤثر از تولید باید به رفع موانع تأمین مواد اولیه، کاهش مشکلات انرژی و فراهم کردن امکان ادامه فعالیت کارگاه‌های کوچک توجه داشته باشد. حفظ این واحدها علاوه بر کمک به تولید کفش باکیفیت داخلی، در صیانت از مهارت استادکاران و فرصت‌های شغلی این صنعت نیز اهمیت دارد.
