دانشمندان در پژوهشی تازه توانسته‌اند با استفاده از یک دوز پادتن آزمایشی، ویروسی شبیه HIV را در بدن یک میمون به مدت چهار سال در سطحی غیرقابل‌شناسایی در خون مهار کنند. این اتفاق پس از قطع داروهای ضدویروسی رخ داده و می‌تواند سرنخ تازه‌ای برای توسعه روش‌های درمانی با اثر طولانی‌مدت علیه HIV فراهم کند.
چرا درمان HIV همچنان دشوار است؟
یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در درمان HIV، توانایی این ویروس برای پنهان شدن در سلول‌های ایمنی بدن است. HIV ماده ژنتیکی خود را وارد این سلول‌ها می‌کند و می‌تواند برای مدت طولانی در آن‌ها باقی بماند. به این ترتیب، حتی زمانی که داروهای ضدویروسی تکثیر ویروس را کنترل می‌کنند، مخازن پنهان آن همچنان در بدن حضور دارند.
به همین دلیل، قطع داروهای ضدویروسی در بسیاری از موارد باعث فعال شدن دوباره ویروس و افزایش سطح آن در خون می‌شود. پژوهشگران به دنبال روش‌هایی هستند که علاوه بر مهار تکثیر ویروس، بتوانند مخازن پنهان آن را نیز هدف قرار دهند.
پادتن آزمایشی چگونه عمل می‌کند؟
در این مطالعه، محققان میمون‌های نوزادی را بررسی کردند که به ویروس SIV آلوده شده بودند. این ویروس از خویشاوندان HIV به شمار می‌رود و در پژوهش‌های علمی برای بررسی سازوکار عفونت و روش‌های درمانی مرتبط با HIV استفاده می‌شود.
پژوهشگران در کنار داروهای ضدویروسی، به گروهی از میمون‌ها تنها یک دوز پادتن آزمایشی تزریق کردند. این پادتن پروتئین CCR5 را هدف قرار می‌دهد؛ پروتئینی که HIV و SIV می‌توانند از آن برای ورود به برخی سلول‌های بدن استفاده کنند.
هدف محققان این بود که با هدف قرار دادن این مسیر، به سیستم ایمنی کمک کنند سلول‌های مرتبط با عفونت را شناسایی کند و احتمال باقی ماندن یا گسترش ویروس کاهش یابد.
نتایج آزمایش پس از قطع داروهای ضدویروسی
پس از گذشت ۱۸ هفته، پژوهشگران داروهای ضدویروسی را قطع کردند تا مشخص شود آیا ویروس دوباره در خون ظاهر می‌شود یا خیر.
نتایج دو گروه تفاوت قابل‌توجهی داشت:
- در تمام میمون‌هایی که فقط داروهای ضدویروسی دریافت کرده بودند، ویروس ظرف یک هفته پس از قطع درمان دوباره در خون شناسایی شد.
- در برخی از میمون‌هایی که پادتن آزمایشی نیز دریافت کرده بودند، مهار ویروس برای مدت بسیار طولانی‌تری ادامه یافت.
- در یکی از حیوانات، طی چهار سال پیگیری، ویروس در خون قابل‌شناسایی نبود.
بررسی‌های تکمیلی همچنین نشان داد که مخزن ویروسی در بدن برخی از میمون‌ها به میزان زیادی کاهش یافته است. با این حال، پژوهشگران نتوانستند ثابت کنند که ویروس به‌طور کامل از بدن این حیوانات پاک شده است.
آیا پادتن آزمایشی می‌تواند HIV را در انسان درمان کند؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، هنوز نمی‌توان این روش را درمانی برای HIV در انسان دانست. این آزمایش روی تعداد محدودی میمون انجام شده و درمان نیز مدت کوتاهی پس از ابتلا به عفونت آغاز شده بود. بنابراین، مشخص نیست که چنین رویکردی در بزرگسالان یا افرادی که سال‌ها با HIV زندگی کرده‌اند نیز نتیجه مشابهی داشته باشد.
از سوی دیگر، پادتن مورد استفاده هنوز در انسان آزمایش نشده است. ایمنی، عوارض احتمالی و میزان اثربخشی آن باید در مطالعات بالینی آینده بررسی شود.
اهمیت پژوهش جدید برای آینده درمان HIV
این مطالعه که در مجله علمی Nature Microbiology منتشر شده، نشان می‌دهد هدف قرار دادن پروتئین‌ها و مسیرهایی که ویروس برای ورود به سلول‌ها به آن‌ها وابسته است، ممکن است به کنترل طولانی‌مدت عفونت کمک کند.
یکی از اهداف مهم پژوهش‌های درمان HIV، دستیابی به روشی است که بتواند ویروس را بدون نیاز به مصرف مداوم دارو در سطحی بسیار پایین نگه دارد. اگر نتایج این آزمایش در مطالعات انسانی نیز تأیید شود، پادتن‌های هدفمند می‌توانند به بخشی از راهبردهای آینده برای کنترل طولانی‌مدت HIV تبدیل شوند.
با این حال، تا زمان انجام آزمایش‌های انسانی و اثبات ایمنی و اثربخشی این روش، درمان‌های ضدویروسی موجود همچنان مبنای کنترل HIV هستند. یافته جدید را باید یک نتیجه پژوهشی امیدوارکننده دانست، نه نشانه‌ای از کشف درمان قطعی این بیماری.
